Bevolkingsgewogen concentraties

Dit dashboard toont bevolkingsgewogen concentraties. Dit is een indicator die oorspronkelijk werd gemeten in het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Dit programma is eind 2023 beëindigd. De verantwoordelijkheid voor monitoring van de luchtkwaliteit ligt nu bij het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK). De monitoring van deze indicator is voortgezet door het RIVM.

In 2020 is het Schone Lucht Akkoord (SLA) van start gegaan. In het kader van het Schone Lucht Akkoord staan gezondheidseffecten voor mensen centraal. De monitoring van de luchtkwaliteit in Groningen door middel van bevolkingsgewogen concentraties op leefniveau is in dit aspect ook zeer relevant.

Bevolkingsgewogen concentratie stikstofdioxide (NO₂) en fijnstof (PM10)

Wat zien we?

In bovenstaande grafiek is de ontwikkeling van de jaargemiddelde bevolkingsgewogen concentraties voor stikstofdioxide en fijnstof per provincie en voor Nederland te zien. De bevolkingsgewogen concentraties zijn een gemiddelde voor de provincie: er zijn mensen die aan hogere concentraties worden blootgesteld en mensen die aan lagere concentraties worden blootgesteld. De resultaten zijn vooral bruikbaar om te zien of gemiddeld de luchtkwaliteit voor bevolking in de provincie verbetert of niet. Uit de resultaten blijkt dat de bevolkingsgewogen concentraties fijnstof en stikstofdioxiden, zowel landelijk als in Groningen, fors zijn gedaald ten opzichte van het begin van het decennium. De luchtkwaliteit in de drie noordelijke provincies steekt hierbij gunstig af tegen de rest van Nederland.

Wat monitoren we?

Aan de hand van de grafiek met de bevolkingsgewogen blootstelling aan stikstofdioxide en fijnstof monitoren we de luchtkwaliteit in de leefomgeving. Luchtkwaliteit wordt vaak algemeen beschreven. Door het bevolkingsgewogen te bepalen kan er meer duiding worden gegeven aan hoe de bevolking daadwerkelijk belast wordt. Wanneer er bijvoorbeeld in een stad of dorp sprake is van een slechte lokale luchtkwaliteit zal dit op meer mensen effect hebben dan wanneer dit in landelijk gebied is. Het gaat hier om jaargemiddelde concentraties. De trend die we zien in de provincie Groningen zetten we af tegen de landelijke trend en de waardes die worden gemonitord voor andere provincies. Verder houden we in de gaten hoe de algemene luchtkwaliteit in de provincie Groningen zich verhoudt tot die in het rest van het land.

De data actualiseren we jaarlijks op basis van de relevante gegevensbronnen van het RIVM.
Het RIVM onderzoekt elk jaar de hoeveelheid luchtvervuilende stoffen waaraan de bevolking in Nederland gemiddeld blootstaat.
Het RIVM houdt tevens rekening met de meest recente inzichten omtrent de verspreiding. Deze inzichten kunnen leiden tot correcties naar voorgaande jaren.

Achtergrond

De bevolkingsgewogen concentratie werd voor het eerst gemonitord in het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Dit programma had als doel om in Nederland overal aan de Europese grenswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof te voldoen. Rijk, provincies en gemeenten zetten zich samen hiervoor in. Daartoe werd landelijk de luchtkwaliteit gemonitord. De doelen van het NSL werden landelijk gemonitord door het Bureau Monitoring van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Stikstofdioxide (NO₂) en fijnstof (PM₁₀) hebben in Nederland het grootste effect op de luchtkwaliteit. Het monitoren van de het NSL werd gecoördineerd door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) De provincie Groningen levert, net als de andere uitvoerende overheden, relevante lokale en regionale informatie voor de landelijke monitoring. Het NSL zelf is nu niet meer van kracht. De bevolkingsgewogen concentratie wordt desondanks nog steeds gemonitord door Bureau Monitoring van het RIVM. Het aanleveren van regionale informatie voor landelijke monitoring wordt nu gedaan vanuit het Schone Lucht Akkoord (SLA).

Wat zijn bevolkingsgewogen concentraties?
Om te bepalen aan welke concentraties de bevolking wordt blootgesteld, zijn op alle woonlocaties luchtkwaliteitsberekeningen uitgevoerd. Het resultaat van de blootstellingsberekeningen is een jaargemiddelde concentratie stikstofdioxide en fijnstof per adres, waar vervolgens het aantal personen aan is gekoppeld dat op die plek woont. Met de per woning berekende concentratie en het aantal bewoners wordt de gemiddelde concentratie berekend waaraan bewoners binnen een provincie (of in heel Nederland) worden blootgesteld. Zo kom je tot de bevolkingsgewogen concentratie. Hiermee wordt een algemeen beeld van een bepaald gebied gevat in één getal.

Bron: Kennisnotitie bevolkingsblootstelling aan luchtvervuiling 2022 en 2023 (RIVM 2025)